Ang Paglipad ng Batang Manlalakbay

18518151_10203124716355333_3429466138363777673_oHindi lahat ng tao lalo na ng mga bata ay may kakayahang maglakbay o pumunta sa iba’t ibang lugar kaya’t kung minsan nahahadlangan ang kagustuhan nila na tumuklas ng mga bagay na ngayon lang nila mararanasan. Kadalasang nagiging hadlang ang kawalan ng pera o kaya naman ang hindi pagsuporta ng sarili nilang magulang. Gusto kong dalhin sila sa mga lugar na hindi nila mapupuntahan at maglakbay sila gamit lamang ang pagbabasa at ang kanilang imahinasyon. Tulad ng pangarap kong makapunta sa iba’t ibang lugar at malibot ang mundo ay gusto kong makita nila ang mundo sa pamamagitan ng pagbabasa. Gusto kong makita rin nila ang kuwento sa kanilang paligid. Gusto kong maniwala pa rin sila sa mahika, fairy tales at mga kagila-gilalas na mga bagay kahit maraming nagsasabi sa kanila na hindi ito totoo. Kung minsan ang pagtakas sa realidad at ang pagpunta sa fantasy ang siyang nagiging sagot ng mga bata upang makaalis sa mga malulungkot o masasakit nilang karanasan, na ang sandaling pagtakas nilang iyon ang magpapasaya at makapagliligtas sa kanila mula sa kanilang mga problema. Ang mga bagay na ito ang siyang mas magpapatalas at mas huhubog pa sa kanilang imahinasyon na magagamit nila sa kanilang paglaki. Ayon sa sinipi ni Rene Villanueva kay Bruno Bettelheim sa aklat nitong The Uses of Enchantment (1976), “anuman ang ating edad, ang mga kuwento lamang na sumasang-ayon sa mga prinsipyo ng pag-unawa natin sa mga bagay ang mga kuwentong tunay nating pinaniniwalaan.” Nagtitiwala ang bata sa fairy tales at sa tradisyunal na kuwentong pambata dahil ang “pananaw nito sa daigdig ay tulad ng pananaw nila.” (Villanueva, 2006, p. 26). Madaling magtiwala at maniwala ang mga bata lalo sa mga bagay na naiintindihan nila at nakakaugnay sila. Agad na nahuhulog ang mga loob ng mga bata sa mga fairy tale na nababasa at napapanood nila dahil sa naiibang lapit nito at pananaw mula sa nakasanayan ng isang bata sa totoong mundo.

Hindi lang basta makakapaglakbay ang mga bata kung hindi matutuklasan din nila na kahit mga bata sila ay kaya din nilang sagutin ang mga tanong na hinahanapan nila ng sagot nang mag-isa. Isa lang ang kailangan nila, ang magtiwala sa sarili at susunod na rin ang iba. Kung sa murang edad pa lang ay pinipigilan na ang mga bata na gamitin ang kanilang imahinasyon ay ano na lang kaya ang kanilang magiging kinabukasan? Ang imahinasyon ng isang tao ay isang malaking aspekto ng ating buhay na maaaring magdulot ng malaking pagbabago o pag-unlad ng isang tao o ng mismong bayan natin. Makapangyarihan ang ating imahinasyon. Ayon kay Eugene Evasco sa magasin na Liwayway sa kolum niyang Buklat/Mulat na may artikulong pinamagatang Bakit Panitikang Pambata?, tungkulin ng mga aklat pambata ay hikayatin ang mga bata na manatiling malikot ang haraya at maging pangahas sa paglikha (Evasco, 2017). Sabi nga nila, kung kaya nating isipin, kaya nating gawin na nangangahulugang kapag malawak ang imahinasyon mo ay malayo ang iyong mararating, na lahat ay posible basta maniwala ka lang sa sarili mo. Ginagamit natin ang imahinasyon upang makalikha ng sarili nating mundo at magawa ang mga bagay na hindi natin magawa. Ginagamit din natin ito upang maaala ang mga bagay na minsan nating nakalimutan at gustong balikan.

Hindi matalas ang aking memorya pagdating sa mga alaala ko noong bata ako, na kailangan pang ipaalala sa akin ng mga magulang ko ang ginagawa ko upang magkaideya ako sa nangyari sa akin noon. Kung minsan ay hindi na ako sigurado kung totoong naaala ko nga ang mga nangyari sa akin noon o kusang nabubuo at naiimbento ko na lang ito dahil sa mga kuwento sa akin ng mga magulang ko. Kuwentong pambata ang genre na napili ko dahil tulad ng isang bata, marami pa rin akong katanungan tungkol sa maraming bagay at nais ko itong tuklasin sa pamamagitan ng pagkukuwento ng aking mga naging paglalakbay. Naniniwala ako na sa pamamagitan ng pagkukuwento ay maaaring mabalikan ko ang mga alaalang nakalimutan ko na at kahit hindi ko maalala ang ibang detalye sa aking pagkabata ay alam ko pa rin kung ano ang naramdaman ko ng mga panahong iyon, ang pagkasabik gayon din ang takot sa mga kakaiba at bagong karanasang mararanasan ko. Ikinuwento ko ang mga ito sa mata ng isang bata, kung paano niya nakikita ang mga naranasan ko sa aking paglalakbay sa iba’t ibang lugar at kung paano niya lulutasin ang mga problemang makakaharap niya upang tuklasin ang mga tanong sa kanyang isipan at mabigyan ng sagot ang kaniyang mga katanungan.

Ayon kay Virgilio Almario binansagan ang panitikang pambata na may “hot pandesal mentality” na nangagahulugang panggagaya ng kung anong uri at anyo ng kuwentong pambata ang mas bumebenta sa merkado. Nabanggit din ni Rolando Tolentino na “masyadong wholesome” ang panitikang pambata at pinuna din ng Manila Critics Circle na “kulang sa orihinalidad” ang mga aklat pambatang nailathala. Nabanggit din ni Almario na dumami ang mga aklat pambata pero hindi umuunlad ang uri nito (Evasco, 2013, p. 9). Sa kabila ng mga sinabi ni Almario ay malaki na rin namang pagbabago ang nangyari. Maraming umusbong na panibagong uri, tulad ng tulang pambata at ang ibang kuwento na tumatalakay sa mga sensitibong usapin tulad ng LGBT. Hindi lingid sa kaalaman ng lahat lalo na ng mga manunulat na ang pagsusulat ng kuwentong pambata ay hindi ganoong kasikat sa bansa pero may ilan pa rin nagsisikap na gumawa ng paraan upang lalong tangkilikin ang mga akdang pambata at buksan ang isip ng mga bata na maging mas malay sa kanilang kapaligiran. Hindi nagkulang ang mga manunulat at ang mga nasa likod ng paglikha ng mga kuwentong pambata sa pagtulong upang umunlad ang panitikang pambata sa Pilipinas, kailangan lamang ng higit na tulong mula sa ating mga magulang, guro at iba pang tao upang mas mapaunlad ito (Evasco, 2013, p. 20).  Naniniwala ako na sa pag-usad ng panahon ay mas lalong umuunlad ang panitikang pambata, na mas dumadami ang tumatangkilik dito hindi nga lang nabibigyang atensiyon dahil sa umuusbong din na teknolohiya. Kakaunti ang mga nagsusulat ng kuwento para sa mga bata na sa tingin ko ay dahil sa mga tao ring nagaakala at nagsasabing kaunti ang tumatangkilik at walang nagbabasa sa mga ito. Nais kong maging isang instrumento upang mas palaguin pa ang panitikang pambata at palawakin ang mga kaalaman ng mga batang nagbabasa.

Ang pinakamahalagang tungkulin ng mga aklat pambata ay paunlarin ang pagkatao at gawing makatao ang mga bata. Sa pamamagitan ng panitikang pambata, natuturuan ang mambabasa na maging mabait at makiramay sa kapwang nangangailangan (Evasco, 2017, p. 26). Bilang gusto kong makatulong sa pagpapalago ng panitikang pambata ay nais ko din maging bahagi ng buhay ng isang bata. Gusto ko magkaroon ng kahit maliit na marka sa mga bata ang mga ginawa kong kuwento. Kaya kahit papaano ay hindi lang panitikang pambata ang magagawan ko ng pagbabago, pati ang mga batang mambabasa rin.

 

18620766_10203124712755243_6590222300857936489_o

Advertisements

3M

Anim na taon na kaming naninirahan sa bahay na ito pero hindi kami ang unang tumira at nagpagawa nito. Ang mga unang tumira dito ay may negosyo na Anay/Pest Control kaya’t makikita sa labas ng bahay ang malaking karatula nila na 3M na inisyal ng pangalan ng dating may-ari at hanggang ngayon ay hindi pa namin tinatanggal. Dalawa ang dahilan kung bakit hindi pa rin namin tinatanggal, una dahil mahirap tanggalin at pangalawa dahil mayroon pa ring patuloy na kumukuha ng serbisyo nila at kami ang nagiging tulay para magkausap sila kaya’t kahit papaano ay may komisyon kaming nakukuha. Naging palatandaan na namin ang karatula na iyon sa mga bisitang pumupunta at madaling naaalala at nakikilala ang bahay namin sa mga tao sa aming subdivision.

Maliit. Malayo pa lang ay mapapansin na agad ang bahay namin. Halos ang mga nakapaligid ay mga naglalakihang mga bahay na may mga dalawa o tatlong palapag. Maliit ang bahay namin pero nakaangat naman ito ng mga tatlong talampakan para makaiwas sa tubig baha. Walang bahay sa tapat namin at magkabilang gilid kaya’t parang solo namin ang kalsada. Madalang ang mga dumadaang sasakyan kaya’t tahimik dito sa amin maliban na lang kapag may bagong bahay na ginagawa sa malapit o di kaya’y tinatabas ang damo sa paligid o kapag may nagvivideoke na malapit sa amin. Maliit lang ang bahay namin hindi katulad ng mga naging bahay namin noon kaya naman nakakapanibago noong lumipat kami dito, maliit, masikip at madalas mainit. Pero sabi nga nila huwag husgahan ang isang tao o bagay sa panlabas nitong anyo dahil kung ano ang kinaliit  at kinasikip nito sa labas ay ganoon naman ang kinaaliwalas nito sa loob.

Maaliwalas. Pagpasok pa lang sa tarangkahan namin ay agad makikita sa may bandang kanan ang malaking garahe namin na kasya ang dalawang sasakyan. Pero dahil wala kaming sasakyan ay may duyan na nakasabit sa garahe, nakatali sa poste ng beranda at sa may bakod namin. May maliit na beranda bago makapasok ng bahay namin, mga tatlong hakbang ang taas. Sa kaliwang bahagi naman ng aming bahay ay ang aming hardin, maliit pero puno ng halaman. Mayroon kaming tanim na kalamansi, guyabano at sili pero sa paglipas ng panahon ay kalamansi na lang ang natira. Sa may dulo ng aming hardin ay may daanan papunta sa aming dirty kitchen kung saan may pinto papunta sa main kitchen ng aming bahay. Sa may dirty kitchen din makikita ang mesa na kinakainan namin kapag marami kami sa bahay o kapag may mga bisita pero madalas ay sa sala lang kami kumakain. Sa may garahe ay may pinto rin papunta sa main kitchen ng aming bahay. Kung titingnan mula sa itaas ay makikita ang aming bahay sa gitna, sa kaliwa ang hardin at sa kanan naman ang garahe kung saan parehong may daan papunta sa kusina sa loob ng bahay. Halos magkatapat lang ang dalawang pinto sa may main kitchen namin kaya lusutan ang hangin na pumapasok at masarap tumambay doon lalo kapag hapon.

Makulay. Isa sa ikinatuwa ko noong lumipat kami dito ay ang pagiging makulay ng mga pader ng mga silid. Kung dadaan ka sa harap ng bahay sa may beranda ay bubungad agad ang aming sala. Kakaiba ang kisame sa sala, maganda ang disenyo at parang binigyang pansin ang paglalagyan ng ilaw. Hindi ko matatawag na chandelier ang ilaw namin pero ang disenyo nito ay parang malalaking dahon at ang bumbilya ang pinakabulaklak sa gitna. Kulay dilaw ang pader sa sala at kapansin-pansin din ang kulay berde at dilaw at malapalasyo naming kurtina na iniwan ng dating nakatira dito. Nasa kaliwang bahagi ang dalawang silid. Ang unang silid ay ang kuwarto naming magkapatid at ang loob naman ay kulay asul, pati ang kurtina na katulad ng sa sala ay asul din. Ang sumunod naman na silid ay ang kuwarto ng dalawa naming kasambahay, kulay berde ang pader at ang kurtina. Mas maliit ng kaunti ang pangalawang silid pero mas marami ang gamit sa silid naming magkapatid. Pagkatapos ng sala ay may maliit na daanan sa may kaliwa papunta sa aming kusina pero bago dumating doon ay makikita muna ang banyo sa may kanan. Bale ang banyo namin ang nasa pagitan at naghihiwalay sa sala at sa kusina. Ang huling bahagi ng aming bahay ay ang kusina, kulay berde ang kusina tulad ng sa isang silid. Sa dirty kitchen nagluluto at hindi sa main kitchen ng aming bahay, dito lang hinahanda ang mga lulutuin at kakainin namin.

Ang bahay na ito ang pangatlong bahay na nilipatan namin. Bawat paglisan at paglipat ay malungkot at mahirap sa umpisa pero kapag tumagal ay masasanay ka na rin. Kapag naglilipat kami, maraming bagay ang nawawala, marami rin ang bagong dumadating. Sa ngayon ang ibang gamit namin na hindi maipasok sa loob ng bahay ay kung hindi nasa dirty kitchen ay nasa may garahe lang namin at nakalagay sa mga kahon. Medyo masikip sa bahay namin pero masaya naman. Mas gugustuhin ko na ganito kaysa sa maluwag nga pero may malaking espasyo naman na naglalayo sa aming lahat.

August 14, 2015 | 10am-11am

Sinabi ko kahapon kung gaano kainit ang panahon pero mukhang tatalunin nito ang init kanina. Nakadagdag pa sa init ang traffic dahil sa ginagawang fly over sa crossing at parang gusto kong bumaba na lang at mabuhusan ng malamig na tubig. Pagkarating ko sa bayan ay napansin kong marami ang tao kumpara noong nakaraang mga araw. Hindi ko alam kung anong meron pero karamihan ay mga estudyante, may mga hayskul at mayroong ding kolehiyo. Dumiretso na ako sa nagbebenta ng dyaryo at bumili ng Philippine Star. Pagkabayad  ko sa dyaryo ay tinanong ako ng ale kung gusto ko raw bang ilagay sa plastik ang dyaryo. Kung kahapon ay sobrang abala at aligaga niya at mainit ang ulo dahil sa batang namamalimos, ngayon ay maaliwalas at masaya ang itsura nito. Marami nga talagang puwede at hindi puwedeng mangyari sa loob ng isang araw.

August 13, 2015 | 10am-11am

Kung gaano kalakas ang buhos ng ulan kahapon ay ganoon naman ang init ng araw ngayon. Bumili ulit ako ng dyaryo sa bayan at naisip kong doon naman sa matandang lalaki bumili para maiba naman at saka doon talaga kami bumibili ng dyaryo dati. Pagdating ko doon ay nahuli na ata ako at paubos na ang mga dyaryo niya at wala na ang dyaryong binibili ko kaya balik ako sa aleng pinagbilhan ko kahapon. Napansin ko na marami pa ang bentang dyaryo ng ale kumpara sa matandang nagbebenta na hindi naman gaanong malayo sa kanya. Pagkabigay ko ng bayad sa ale ay may lumapit sa aking bata at naghihingi ng barya. Bibigyan ko na sana siya kaso pinigilan ako ng ale dahil mamimihasa lang daw ito. Makulit ang bata at aabutan ko na talaga sana kahit dos lang pero mapilit ang ale na huwag ko ito bibigyan at pinangaralan pa ang bata na imbis na nanlilimos ay dapat nag-aaral na lamang ito. Umalis ang bata habang paulit-ulit na tinatawag na epal ang ale. Ngayon ay umuwi ako na parang nabasa ulit, hindi dahil sa ulan kung hindi sa sarili kong pawis. Nakakaloka.

August 12, 2015 | 10am-11am

Naisipan kong bumili ng dyaryo at liwayway ngayong araw sa kapitolyo pero naubusan na ako kaya naman dumiretso na ko sa bayan para doon bumili kaysa umuwi ako ng walang nabili, sayang ang pamasahe. Makulimlim na nang umalis ako sa bahay at alam kong malapit ng umulan, padilim ng padilim ang mga ulap lalo nang dumating ako sa bayan. Pumunta agad ako sa nagbebenta ng dyaryo at sakto ang dating ko dahil iisa na lang ang natitirang kopya ng Liwayway, medyo lukot na at parang may nauna ng magbasa. Malamig ang simoy ng hangin kaya bago umuwi ay naglakad-lakad muna ako at pinagmasdan ang paligid. Ang mga tindero at tinder ay abala sa pagtatakip ng mga paninda nila ng plastik, paghahanda sa paparating na ulan. Umabot ako hanggang sa may Julie’s Bakeshop bago ko naisipang maglakad na pabalik at napansin kong nagmamadali na sa pag-aayos ng mga paninda ang mga tindero’t tindera. Maya-maya pa’y bumuhos na ang malakas na ulan. “Ayan na, ayan na!” sigaw ng ale at nagtakbuhan na nga ang mga kaninang naglalakad lang. Kanya-kanyang bukas ng payong ang iba at isa na ako doon at iniisip ko kung bakit hindi ko inagahan ang gising ko. Ang iba’y sumilong muna at hinihintay ang pagtila ng ulan.

Isang nakakabilib sa mga nagtitinda ay kahit malakas ang buhos ng ulan ay patuloy pa rin sila sa pagbebenta. Ganoon pa rin ang mga itsura nila, malungkot at umiiyak man ang langit ay hindi nawala ang saya at sigla nila, tuloy pa rin ang trabaho, tuloy lang ang buhay. Naalala ko kanina habang nakasakay na ako ng jeep ay may nakita akong isang batang nakasandal sa pader at nalilgo sa tubig ulan na nanggagaling mula sa alulod habang nakangiti sa akin. Naisip ko na kung gaano kainis ang iba dahil sa ulan ay ganoon naman kasaya ang ilan. Gusto ko pa sana kuhanan ng litrato ang bata kaso umandar na ang sinasakyan ko ng jeep. Napansin kong puro putik na ang paa ko at lilinisin ko pa sana pero hindi ko na tinuloy. Mababasa lang naman ulit ang paa ko pagbaba ko ng jeep saka ngayon na lang ulit nagyari ‘to at nag-enjoy naman ako