ANONG MERON SA ITAAS?

Nakahiga na ako sa kama at inaayos ko na ang aking kumot. Pumikit na ako at hinihintay ko na lang na dalawin ako ng antok nang tawagin ako ni Papa.

Pinakukuha ni Papa ang salamin niya na naiwan niya sa may kusina. Ayoko pa tumayo at sinabing bukas na lang niya kunin dahil inaantok na rin ako.

“Nagtext ang Tito mo, kailangan kong mabasa, sige na kunin mo na. Nasa may lamesa sa kusina.”

“Ako na lang po ang magbabasa.”

“Wag na, masyadong mahaba. Naduduwag ka na namang bata ka, walang duwag na lalaki Enrico! Ang laki-laki mo na eh!”

“Opo ay hindi po ay opo, opo lalabas na po.” Umiling na lang si Papa.

Wala na akong nagawa kung hindi tumayo at lumabas. Naisip ko na wag na buksan ang ilaw dahil malayo ang switch. Ang plano ko ay agad tumakbo sa kusina at tumakbo pabalik sa kuwarto. Sampung taon na akong nakatira sa bahay na ito pero hanggang ngayon ay naduduwag pa rin ako kapag gabi na, lalo na at kung mag-isa. Kuwento sa akin ng mga magulang ko na 1930 pa daw ang bahay namin na ito, dito na din tumira at namatay ang ilan sa mga ninuno ko at hindi naman itinatanggi ng mga magulang ko at iba pa naming kasama sa bahay na may nagpaparamdam nga daw minsan, umaga man o gabi.

Papasok na ko sa kuwarto nang may maramdaman akong malamig na hangin. Pagtingin ko sa may bintana sa tabi ng altar namin ay nakabukas ang bintana. Hindi ko alam kung isasara ko ba o hahayaan na lang pero siguradong makokonsensiya ako kapag iniwan kong nakabukas. Inaatake na naman ako ng kaduwagan. Simpleng pagsara lang ng bintana hindi ko magawa.

“Enrico, bintana lang ‘yan, bintana lang ‘yan!” Isinabit ko muna ang salamin ni Papa sa damit ko at dumiretso ako sa may bintana. Bago ko tuluyang maisara ay may narinig akong kaluskos sa labas at may naaninag akong anino. Sa sobrang kaba ay bigla kong naisara ang bintana at agad tumalikod.

“Ahhh!”

“Enrico!”

“Sorry, Pa, sorry.”

“Gabing-gabi na ang ingay-ingay mo pa.”

“Kasi po, ano po kasi, may…”

“Nako, matulog ka na, akin na pala yung salamin ko.”

Hindi ko na nasabi kay Papa yung nakita ko at hinayaan ko na lang. Pumasok na kami sa kuwarto at natulog na ako. Isang linggo na ang nakaraan at nakalimutan ko na din ang nakita ko sa bintana.

Isang umaga ay nagising ako dahil sa ingay sa may sala. Bumangon ako at sinilip kung sino ang mga tao sa labas.

“Enrico, gising ka na pala! Andito ang Tita at mga pinsan mo,” bungad ni Papa sa akin

“Ang laki-laki mo na pala Enrico!”

Nagmano ako kay Tita.

“Dito muna titira ang Tita at mga pinsan mo habang pinapaayos nila ang bahay nila. Sa may taas sila titira kaya kailangan natin mag-general cleaning.

Kung kanina inaantok pa ko ay bigla akong nagising sa sinabi ni Papa. Sa taas? Maglilinis?

“Eh, Pa may gagawin kasi ako eh, may project kasi-“

“Nako, Enrico tigilan mo ko sa mga palusot mo, naduduwag ka na naman. Kalalaki mong tao eh.”

Dumiretso na ako sa banyo upang maghilamos. Kailangan ko makaisip ng paraan para hindi makasama sa paglilinis. Maglilinis ako kahit saan, ‘wag lang sa itaas.

Kinabukasan ay wala akong nagawa kung hindi sumunod kay Papa, naisip ko na kung bibilisan ko ay maaga kami matatapos sa paglilinis at marami naman kami dahil kasama namin ang mga pinsan ko.

“Enrico, bilisan mo diyan, andun na sa taas mga pinsan mo, tulungan mo na sila, susunod ako. Iakyat mo na pala yung walis.”

“Opo.”

Naisip ko na matatapos kami agad dahil marami kami at siguradong walang kung anong nakakatakot sa itaas dahil umaga pa naman at marami akong kasama.

“O, andito na pala yung pinakamatapang nating pinsan!” nagtawanan ang mga pinsan kong sina Alex, Benjie at Chris pero hindi ko na sila pinansin, at sinimulan nang maglinis.

Maya-maya pa ay biglang tumahimik, nakakapagtaka dahil maingay na nagkukuwentuhan ang mga pinsan ko. Hinanap ko sila at biglang may nalaglag na karton sa gilid na nagpagulat sa akin. Pumunta ako sa isang kuwarto pero wala sila, kahit sa banyo. Bumalik ako sa may sala at wala pa rin. Pumunta ako sa kusina at sumilip. Biglang may narinig akong yabag sa likod ko kaya napalingon ako.

“Aaahhh!”

Muntik na ko himatayin at maihi sa kaba. Tawa nang tawa ang mga pinsan ko dahil sa panggugulat nila sa akin. Nagtago pala sila sa likuran ng salamin at sa patung-patong na kahon .

“O, naihi ka pa sa sobrang takot!” napatingin ako sa sahig at napansing kumalat na ang tubig sa hawak kong mop. Umiling na lang ako at hindi sila pinansin.

“Tama na yang tawanan, tapusin niyo na ‘yan, magdidilim na, hindi ko pa nakakabit yung bumbilya.” Tinapik ako ni Papa sa likod. May hawak siyang bumbilya. ‘Di ko namalayan ang pagdating niya.

Alas singko y medya na at dumidilim na din. Isa-isa nang iniipon ng mga pinsan ko ang mga kalat at tinatapon sa basurahan sa baba. Matatapos na rin ako maglampaso ng sahig. Hindi ko namalayang kaming dalawa na lang pala ni Papa ang nandito at nasa ibaba na ang mga pinsan ko.

“Bukas kahit wag ka na tumulong, magpahinga ka na lang, may pasok ka na rin naman sa Lunes.”

“Sige po, Pa.”

“Sige na tapusin mo na ‘yan para makapagpahinga ka na kasama ng mga pinsan mo.”

“Malapit naman na po ako matapos, ibababa ko na rin po yung mga basura.”

Bababa na san ako nang humahangos na lumapit si Benjie at mukhang seryoso siya.

“Tito, nasa baba po si Aling Cora, yung kapitbahay niyo, nanakawan daw po sila kanina lang.”

“Kaninang umaga sabi niya parang may narinig siyang kaluskos sa may likuran ng bahay niya kagabi. Sige bababa ako. Enrico dito ka muna, bilisin mo na diyan, dumidilim na, di ko pa nakakabit yung bumbilya.”

“Ok lang po ako Pa, kaya ko naman,” pagmamayabang ko, baka lokohin na naman kasi ako ng mga pinsan ko.

Bumaba na si Papa at ang pinsan ko. Ako na lang ang naiwan. Tiningnan ko ang buong paligid at napansin kong mas maaliwalas na ito ngayon kumpara noong una na parang isang haunted house. Palubog na ang araw at dumidilim na nga talaga. Parang maling nagpaiwan ako dito. Nagmadali akong maglinis.

“Bilisan mo Enrico, kaya mo yan. Kaunti na lang. Wag ka matakot, walang multo. Kung meron man mga Lolo at Lola mo naman sila. Mababait sila.” Kanina ko pa kinakausap ang sarili ko para kumalma pero parang di epektibo.

Bawat minutong lumilipas ay palamig din nang palamig ang ihip ng hangin. Pakiramdam ko ay maraming kaluluwa ang nakapaligid sa akin at pinapanood ako.

Itinabi ko na ang mop at kinuha na ang plastic ng basura upang ibaba.

“Sa wakas!”

Lalabas na sana ko nang mapatingin ako sa may malaking picture frame. Ang litrato ng Lolo at Lola ko noong kasal nila. Naalala ko ang kuwento sa akin ng Mama ko noong namatay ang Lolo dito sa itaas. Nasa baba ako noon, naiwan ako dahil nasa tabi ni Lolo sina Mama at Papa. Pagkababa ni Mama upang tingnan ako ay nagulat siyang nasa sulok ako at nanginig at naihi pa sa salawal. Sinasabi nina Mama na niyakap daw ako ng kaluluwa ni Lolo kaya nangyari sa akin ‘yun. Natawa lang ako sa kuwento ni Mama dahil masyado pa akong maliit noon para maalala ang nangyari pero sa tingin ko’y maaari ngang mangyari yun lalo na sa itsura ng bahay namin na nakakatakot  at nakakapanginig din minsan lalo kapag gabi.

Takot akong tumingin noon sa mga lumang litrato lalo na ang mga tulad nito pero ngayon ay wala akong takot na naramdaman. Tinitigan ko ang litrato na para bang ngayon ko lang ito nakita. ‘Di ko inaasahang nakaramdam ako ng pagkaginaw na parang may yumakap sa akin. Napatingin ako sa bukas na bintana.

Naalala ko ang nakita kong anino kagabi at bumalik ang takot ko.

“Ano bang meron sa mga bintana dito.” Sumilip ako at kita ang mga likod ng mga bahay ng kapitbahay namin. Kung tutuusin pupuwede nga akong makapasok sa bahay nina Aling Cora mula sa may gilid ng bahay namin. Sobrang dikit ng terrace nila sa may bahay namin kaya pwede ring gawing shortcut papunta sa kanila o dito sa amin. At bigla kong naalala ang nagnakaw kina Aling Cora.

“Hindi kaya? Maaaring ang aninong nakita ko at ang narinig ni Aling Cora na kaluskos kagabi ay ang sa magnanakaw!” Naisip ko nab aka nagmamatyag ito kagabi at kinakabisado ang kanyang dadaanan. Kinabahan ako sa naisip ko kaya isasara ko na dapat ang bintana nang may napansin akong anino. Nagulat at napaatras ako pero nang mapansin kong may mga dala-dala silang mga gamit ay alam ko na agad ang gagawin ko.

Agad akong bumaba at tumakbo papunta sa sala. Nasa sala namin si Aling Cora na may kasamang mga tanod.

“Pa, yung magnanakaw, nakita ko, dumadaan sila sa likod ng bahay ni Aling Cora at dito sa gilid ng bahay natin dumadaan palabas. Andun sila Pa.” Itinuro ko ang gilid ng bahay namin.

Kumuha ng mga pamalo sina Papa at ang mga pinsan ko at kasabay nilang lumabas ang mga tanod. Nakasunod lang ako sa likuran nila. Naisip ko na kaya siguro ginagawang daanan ng mga magnanakaw ang gilid ng bahay namin ay dahil walang makakakita sa kanila at madalas maraming nakikidaan sa bahay namin dahil puwede itong gawing lusutan papunta sa looban ng barangay na nasa likuran lang ng bahay namin.

Nahuli na ang mga magnanakaw at tuwang tuwa si Aling Cora. Parati na daw niyang ikakandado ang daanan sa likod ng bahay nila upang hindi na sila manakawan. Palalagyan na rin naming ng ilaw ang gilid ng bahay namin. Nagdesisyon na rin si Papa na mga kilala na lamang namin ang papayagan niyang makalabas pasok sa gate.

“Maraming-maraming salamat sa’yo Enrico, nako kung hindi mo sila nakita eh baka nakatakas na naman sila.” Sabi ni Aling Cora sa akin.

“Aba, matapang naman pala ‘tong pinsan natin eh! Akala ko babakla bakla.” pang-aasar ng mga pinsan ko.

“Lalaki ako no! Saka di porket naduduwag ay bakla na agad. Sigurado namang may kinatatakutan din kayo eh!”

“O, kalma lang pinsan. Ito naman, binibiro ka lang namin. Mukhang sa’yo kami matatakot eh.”

Nagtawanan kaming lahat at simula noon ay hindi na ko natatakot pumunta sa itaas. Maliban na lang kung wala akong kasama at kung gabi na. Duwag pa rin naman ako at takot sa maraming bagay pero hindi ibig sabihin nun ay titigil na ko sa pagtulong sa iba at paggawa ng tama.

Advertisements

Ang Paglipad ng Batang Manlalakbay

18518151_10203124716355333_3429466138363777673_oHindi lahat ng tao lalo na ng mga bata ay may kakayahang maglakbay o pumunta sa iba’t ibang lugar kaya’t kung minsan nahahadlangan ang kagustuhan nila na tumuklas ng mga bagay na ngayon lang nila mararanasan. Kadalasang nagiging hadlang ang kawalan ng pera o kaya naman ang hindi pagsuporta ng sarili nilang magulang. Gusto kong dalhin sila sa mga lugar na hindi nila mapupuntahan at maglakbay sila gamit lamang ang pagbabasa at ang kanilang imahinasyon. Tulad ng pangarap kong makapunta sa iba’t ibang lugar at malibot ang mundo ay gusto kong makita nila ang mundo sa pamamagitan ng pagbabasa. Gusto kong makita rin nila ang kuwento sa kanilang paligid. Gusto kong maniwala pa rin sila sa mahika, fairy tales at mga kagila-gilalas na mga bagay kahit maraming nagsasabi sa kanila na hindi ito totoo. Kung minsan ang pagtakas sa realidad at ang pagpunta sa fantasy ang siyang nagiging sagot ng mga bata upang makaalis sa mga malulungkot o masasakit nilang karanasan, na ang sandaling pagtakas nilang iyon ang magpapasaya at makapagliligtas sa kanila mula sa kanilang mga problema. Ang mga bagay na ito ang siyang mas magpapatalas at mas huhubog pa sa kanilang imahinasyon na magagamit nila sa kanilang paglaki. Ayon sa sinipi ni Rene Villanueva kay Bruno Bettelheim sa aklat nitong The Uses of Enchantment (1976), “anuman ang ating edad, ang mga kuwento lamang na sumasang-ayon sa mga prinsipyo ng pag-unawa natin sa mga bagay ang mga kuwentong tunay nating pinaniniwalaan.” Nagtitiwala ang bata sa fairy tales at sa tradisyunal na kuwentong pambata dahil ang “pananaw nito sa daigdig ay tulad ng pananaw nila.” (Villanueva, 2006, p. 26). Madaling magtiwala at maniwala ang mga bata lalo sa mga bagay na naiintindihan nila at nakakaugnay sila. Agad na nahuhulog ang mga loob ng mga bata sa mga fairy tale na nababasa at napapanood nila dahil sa naiibang lapit nito at pananaw mula sa nakasanayan ng isang bata sa totoong mundo.

Hindi lang basta makakapaglakbay ang mga bata kung hindi matutuklasan din nila na kahit mga bata sila ay kaya din nilang sagutin ang mga tanong na hinahanapan nila ng sagot nang mag-isa. Isa lang ang kailangan nila, ang magtiwala sa sarili at susunod na rin ang iba. Kung sa murang edad pa lang ay pinipigilan na ang mga bata na gamitin ang kanilang imahinasyon ay ano na lang kaya ang kanilang magiging kinabukasan? Ang imahinasyon ng isang tao ay isang malaking aspekto ng ating buhay na maaaring magdulot ng malaking pagbabago o pag-unlad ng isang tao o ng mismong bayan natin. Makapangyarihan ang ating imahinasyon. Ayon kay Eugene Evasco sa magasin na Liwayway sa kolum niyang Buklat/Mulat na may artikulong pinamagatang Bakit Panitikang Pambata?, tungkulin ng mga aklat pambata ay hikayatin ang mga bata na manatiling malikot ang haraya at maging pangahas sa paglikha (Evasco, 2017). Sabi nga nila, kung kaya nating isipin, kaya nating gawin na nangangahulugang kapag malawak ang imahinasyon mo ay malayo ang iyong mararating, na lahat ay posible basta maniwala ka lang sa sarili mo. Ginagamit natin ang imahinasyon upang makalikha ng sarili nating mundo at magawa ang mga bagay na hindi natin magawa. Ginagamit din natin ito upang maaala ang mga bagay na minsan nating nakalimutan at gustong balikan.

Hindi matalas ang aking memorya pagdating sa mga alaala ko noong bata ako, na kailangan pang ipaalala sa akin ng mga magulang ko ang ginagawa ko upang magkaideya ako sa nangyari sa akin noon. Kung minsan ay hindi na ako sigurado kung totoong naaala ko nga ang mga nangyari sa akin noon o kusang nabubuo at naiimbento ko na lang ito dahil sa mga kuwento sa akin ng mga magulang ko. Kuwentong pambata ang genre na napili ko dahil tulad ng isang bata, marami pa rin akong katanungan tungkol sa maraming bagay at nais ko itong tuklasin sa pamamagitan ng pagkukuwento ng aking mga naging paglalakbay. Naniniwala ako na sa pamamagitan ng pagkukuwento ay maaaring mabalikan ko ang mga alaalang nakalimutan ko na at kahit hindi ko maalala ang ibang detalye sa aking pagkabata ay alam ko pa rin kung ano ang naramdaman ko ng mga panahong iyon, ang pagkasabik gayon din ang takot sa mga kakaiba at bagong karanasang mararanasan ko. Ikinuwento ko ang mga ito sa mata ng isang bata, kung paano niya nakikita ang mga naranasan ko sa aking paglalakbay sa iba’t ibang lugar at kung paano niya lulutasin ang mga problemang makakaharap niya upang tuklasin ang mga tanong sa kanyang isipan at mabigyan ng sagot ang kaniyang mga katanungan.

Ayon kay Virgilio Almario binansagan ang panitikang pambata na may “hot pandesal mentality” na nangagahulugang panggagaya ng kung anong uri at anyo ng kuwentong pambata ang mas bumebenta sa merkado. Nabanggit din ni Rolando Tolentino na “masyadong wholesome” ang panitikang pambata at pinuna din ng Manila Critics Circle na “kulang sa orihinalidad” ang mga aklat pambatang nailathala. Nabanggit din ni Almario na dumami ang mga aklat pambata pero hindi umuunlad ang uri nito (Evasco, 2013, p. 9). Sa kabila ng mga sinabi ni Almario ay malaki na rin namang pagbabago ang nangyari. Maraming umusbong na panibagong uri, tulad ng tulang pambata at ang ibang kuwento na tumatalakay sa mga sensitibong usapin tulad ng LGBT. Hindi lingid sa kaalaman ng lahat lalo na ng mga manunulat na ang pagsusulat ng kuwentong pambata ay hindi ganoong kasikat sa bansa pero may ilan pa rin nagsisikap na gumawa ng paraan upang lalong tangkilikin ang mga akdang pambata at buksan ang isip ng mga bata na maging mas malay sa kanilang kapaligiran. Hindi nagkulang ang mga manunulat at ang mga nasa likod ng paglikha ng mga kuwentong pambata sa pagtulong upang umunlad ang panitikang pambata sa Pilipinas, kailangan lamang ng higit na tulong mula sa ating mga magulang, guro at iba pang tao upang mas mapaunlad ito (Evasco, 2013, p. 20).  Naniniwala ako na sa pag-usad ng panahon ay mas lalong umuunlad ang panitikang pambata, na mas dumadami ang tumatangkilik dito hindi nga lang nabibigyang atensiyon dahil sa umuusbong din na teknolohiya. Kakaunti ang mga nagsusulat ng kuwento para sa mga bata na sa tingin ko ay dahil sa mga tao ring nagaakala at nagsasabing kaunti ang tumatangkilik at walang nagbabasa sa mga ito. Nais kong maging isang instrumento upang mas palaguin pa ang panitikang pambata at palawakin ang mga kaalaman ng mga batang nagbabasa.

Ang pinakamahalagang tungkulin ng mga aklat pambata ay paunlarin ang pagkatao at gawing makatao ang mga bata. Sa pamamagitan ng panitikang pambata, natuturuan ang mambabasa na maging mabait at makiramay sa kapwang nangangailangan (Evasco, 2017, p. 26). Bilang gusto kong makatulong sa pagpapalago ng panitikang pambata ay nais ko din maging bahagi ng buhay ng isang bata. Gusto ko magkaroon ng kahit maliit na marka sa mga bata ang mga ginawa kong kuwento. Kaya kahit papaano ay hindi lang panitikang pambata ang magagawan ko ng pagbabago, pati ang mga batang mambabasa rin.

 

18620766_10203124712755243_6590222300857936489_o

Ang Paglalakbay ng Ibong Papel

Noon ay hindi pa alam ng ibong papel kung saang direksyon siya pupunta, naliligaw pa at hinahanap ang tamang daan. Alam niya ang tunay na gusto pero hindi malaman kung paano ito maaabot. Maraming kailangang daanang pagsubok para marating ang tuktok at isa na doon ang paglalakbay at pakikipagsapalaran patungo sa paghahanap at pagtuklas sa lugar na matagal nang inaasam. Maraming hahadlang pero kailangan ito upang matutong mamuhay ng mag-isa.

Simula noong nagkaroon kami ng klase sa Likhang Pambata ay naramdaman kong ito na ang magiging katuwang ko sa aking paglalakbay. Mahirap mag-isip ng magandang paksa na magugustuhan ng mga bata dahil hindi mo lang basta kailangang makisalamuha sa kanila kung hindi kailangan mo ring hanapin o balikang muli ang pagiging bata sa iyong sarili.

Ilang buwan bago mag-umpisa magsulat ng konseptong papel ay alam ko na ang aking papaksain. Tungkol sa paglalakbay ang gusto kong isulat, mga paglalakbay ko noong bata ako hanggang ngayon. Habang iniisa isa ko ang bawat lugar na puwede kong isulat ay unti-unti ring bumabalik sa aking alaala ang mga pangyayari noong bata ako na akala ko ay nakalimutan ko na. Mahina ang memorya ko kaya ang makaalala ng isang bagay na sobrang tagal na ay malaking bagay na para sa akin. Gusto kong ibahagi sa mga bata ang mga lugar na napuntahan ko, ang mga lugar kung saan marami akong natutunan at natuklasan. Gusto kong ipakita sa kanila ang mundo sa pamamagitan lamang ng pagbabasa.

Mabagal ang naging proseso ng aking pagsusulat at pagbuo ng ideya, sa sobrang bagal ay kung kailan ilang araw na lang bago magpasahan ay saka makakaisip ng isusulat. Natatak na sa aking isip na ang deadline ay mabisang inspirasyon sa pagsusulat pero sa loob loob ko ay sadyang hinahayaan ko lang ang sarili ko na palipasin ang oras na gumagawa ng mga bagay na walang kinalaman sa aking tesis. May panahong kung kailan maraming kailangan isulat sa klase ay natatapat ding maraming kailangan gawin para sa org at dahil sa pressure at stress nauuwi ako sa panonood ng pelikula, pagfa-facebook o di kaya paghilata lamang sa kama, nakatulala at iniisip ang mga kailangan ko pang gawin na hindi ko pa ginagawa.

Natuto akong mag-multi-tasking dahil na rin siguro sa dami ng kailangan kong gawin at sa kawalan ko ng pagplaplano sa aking oras. Hindi ko alam kung paano ko napagsasabaysabay ang pagbabasa, pagsusulat, paglalayout, paggamit ng social media at kung minsan nakukuha ko pang manood ng tv o pelikula. Hindi ako sanay na walang ginagawa at kinakalikot na isang bagay, gusto kong parating gumagalaw at pakiramdam kong mas magkakasakit ako kapag nakatunganga lang ako buong araw. Kapag hindi ko na kinakaya ang dami ng gawain ay bigla akong hihinto at susubukang planuhin ang mga susunod kong gagawin sa susunod na oras o araw at kapag napagdesisyunan kong may oras pa naman ako upang tapusin ang mga kailangan kong gawin ay aalis ako ng bahay at pupunta sa kung saan.

Ang panadaliang pagtigil sa mga gawain ang ginagawa kong distraction, distraction sa mga bagay na magpapasabog sa utak ko kapag pinilit ko itong gamitin. Masarap ding maging carefree at magpasawalang bahala sa mga rules at expectations ng mga tao at kahit sa sarili ko. Alam kong marami akong kailangang tapusin pero iniisip ko na may oras pa, na kaya ko naman kahit alam ko sa aking sarili na hindi at pipilitin at papahirapan ko lang ang sarili ko physically, emotionally at mentally.

Sa kabila ng stress at patung-patong na gawain ay may kung anong saya pa rin na kumikiliti sa aking puso at damdamin kapag nagsusulat. Kahit pagod na ang utak at katawan mo ay nagpapatuloy ka pa rin magsulat o kaya ang magtype sa harap ng laptop dahil alam mong masaya ka dito at nakikita mong balang araw ay babalikan moa ng panahong ito at matatawa na lamang. Iba ang pakiramdam kapag sinusulat mo ang gusto mo, may kalayaan kang ilagay ang lahat ng nais mo sa paraang ikaw ang magdedesisyon, tama man ito o mali sa paningin ng iba basta ang alam mo ay ikaw ang gumawa nito, parte ka ng isinusulat mo.

Sulat pa, basa pa, isama na ang paglalayout at pagcacalligraphy at lettering na nagiging stress reliever kapag napapagod na akong mag-isip ng isusulat. Sa panahon ngayon ay wala na akong oras upang gawin ang iba ko pang hobby, iniisip kong mas magkakaroon ako ng oras kapag natapos ko agad ang mga kailangan kong isulat. Isa sa ginagawa kong motibasyon upang makapagsulat ay ang pag-iisip na kapag maaga ako natapos ay puwede na akong makapag-lettering o kaya ay manood na ng Game of Thrones o ng ibang pelikula na may kaugnayan sa aking tesis. Minsan ginagawa ko ng maaga ang aking mga gawain dahil may importanteng lakad ako o may gustong puntahan. Sinisiguro ko na kapag aalis ako ay kaunti na lag ang kailangan kong gawin pagkauwi o kaya naman ay wala na pero siyempre ay hindi ito nasusunod.

Habang nagsusulat ka ay parang naglalakbay ka na rin, hindi mo man alam kung saan papunta ay hinahayaan mo lamang ang imahinasyon mo na gumana. Ang ibong papel ay maaring maligaw pero mahahanap at mahahanap din niya ang daan patungo sa pagkatuklas ng mga bagay na lalong magpapatatag sa kanya. Hindi sumusuko ang ibong papel kahit maraming gawain pa ang ilagay sa kanyang balikat ay pipilitin pa rin niyang lumipad dahil ano pa’t inumpisahan niya ang paglalakbay na ito kung hahayaan niyang mahulog siya dahil lamang sa mga pagsubok na nagpapabigat sa kanya. Kaunti na lang at mararating na ng ibong papel ang kanyang destinasyon.

Bata, bata, paano ka ginawa?

Kapag narinig mo ang genre na kuwentong pambata ay kakaunti lamang ang maiisip mo at mababanggit mong awtor na kilala rin ng karamihan, hindi katulad ng ibang genre tulad ng sanaysay, maikling kuwento o tula na halos lahat ng tao ay may kilalang awtor. Kung minsan ay hindi gaanong pinapahalagahan ang genre na ito dahil kakaunti lamang ang nagsusulat at nagbabasa ng mga kuwentong pambata. Ngayong nasa kolehiyo ko lang nakilala ang mga awtor ng mga kuwentong pambata na binabasa ko kahit noon ko pa nababsa ang mga aklat na sinulat nila. Isa sa mga awtor na iyon ay si Rene O. Villanueva.
Unang nakilala si Rene O. Villanueva sa pagsusulat ng dula at aksidente lamang daw ang pagkahilig niya sa pasusulat ng kuwentong pambata. Naging head writer din siya sa Batibot kung saan kinokonsidera niya itong isa sa naging malaking kontribusyon niya sa panitikan ng bata sa Pilipinas. Para sa kanya nakatulong ang pagiging mandudula niya sa pagsusulat ng kuwentong pambata dahil mas naging pamilyar siya sa kalidad ng wika at ang ibang aspeto nito. Ayon kay Rene O. Villanueva, ang isang kuwentong pambata daw ay dapat nakakatawa pero may kurot sa puso, kailangan nakakaantig o kaya naman ay may pagka-melodramatic.
(Sta. Romana Cruz, 2001, p. 33).
Isa sa mga kuwentong pambata ni Rene O. Villanueva na kasama ko simula noong bata pa ako ay ang kuwentong Ang Makapangyarihang Kyutiks ni Mama (2002). Ang kuwento ay tungkol sa isang bata na may nanay na manikurista at ang pagkukumpara niya sa nanay niya sa iang doktor. Akala ng bata na ang nanay niya ay isa ring doktor dahil sa tuwing may tumatawag sa nanay niya upang maglagay ng kyutiks ay malulungkot at matatamlay ang mga ito ngunit matapos silang lagyan ng kyutiks at sumasaya at sumisigla sila. Maaaring matagal pa bago malaman ng bata na hindi talaga doctor ang nanay niya pero ang ipinapakita sa kuwento ay ang paghanga ng bata sa kanyang ina at ang kagustuhan nitong tularan ang nanay niya paglaki, ang makapagpasaya ng ibang tao.
Hindi lantarang binabanggit sa akda ang mga aral na mapupulot sa aklat na ayon sa awtor ay dignity of labor, respect for women o mutual help among women kung hindi ay hinahayaan ng awtor na ang mismong bata o mambabasa ang tumuklas nito. Ang istilo ni Rene O. Villanueva ay nagpopokus muna siya sa pagbuo ng ideya o karakter sa kanyang utak. Binubuo muna niya ang karakter at saka niya iisipin kung ano ang hangarin nito sa kuwento na magsisilbing tema ng kanyang akda. Ayon sa kanya ang isang istorya ay hindi lang basta plot o character driven kung hindi ay may sinasabi talagang mahalagang bagay o aral lalo na sa mga bata.
(Sta Romana Cruz, 2001).
Para sa marami ang medisina at literatura ay dalawang sobrang magkaibang bagay at hindi puwede pagsamahin ang mundo nila. Para kay Dr. Luis Gatmaitan o mas kilala bilang Tito Dok ay sobrang daming pupuwedeng maikuwento tungkol sa medisina pero kakaunti lamang ang sumubok magsulat tungkol dito. Ang parating sagot ni Luis Gatmaitan sa mga nagtatanong sa kanya kung ano ang mas pipiliin niya ang medisina ba o ang literature ay bakit pa kailangan mamili sa dalawa kung puwede naman pagsamahin. Pinapaliwanag niya sa mga tao na kahit magkaiba ang mundo ng medisina at literature ay may espasyo pa rin sila na magtagpo sa gitna lalo kung pareho mong gusto ang ginagawa mo. Dahil sa pagiging doktor ni Luis Gatmaitan ay naging malaking tulong sa kanya ang mga naging karanasan niya dito upang makapagsulat ng magagandang kuwento at nabuhay na ang series niya ng mga aklat na pinamagatang Mga Kuwento ni Tito Dok. (Almario, 2011, p. 103).
Maraming magandang naisulat si Tito Dok at isa na dito ang kuwentong Ang Pambihirang Buhok ni Raquel (Adarna House, 1999). Ang kuwento ay base sa totoong buhay kung saan nagkaroon ng pasyenteng may leukemia si Gatmaitan. Ang pasyente niyang ito ay hindi masyadong inaalala ang kanyang sakit kung hindi ang mas ikinakabahala nito ay ang pagkawala ng kanyang buhok. Dahil sa pangyayaring ito ay agad nakaisip si Gatmaitan ng kuwento kung saan isinulat niya ang pagiging matapang ng bata at ang pagkakaroon ng lakas ng loob na harapin ang cancer. (Almario, 2011, p. 104) Nagustuhan ko ang lapit na ginawa ni Gatmaitan kung saan ginamit niya ang buhok ng bata na isang tool upang ipakita ang pagiging matapang ng bata na harapin ang sakit na kanser. Pinuno niya ng mga magaganda at detalyadong salita ang kuwento katuwang ng makukulay na guhit sa aklat upang mas maengganyo ang mga bata na basahin at intindihan ang kuwento.
Bilang isang doctor ay wala masyadong background sa pagsusulat si Luis Gatmaitan kaya naman ay nagbasa lang siya nang nagbasa. Ang istilo niya maliban sa kanyang mga karanasan sa pagiging doctor ay ang pagbabasa ng mga kuwentong pambata. Dalawang beses niyang binabasa ang isang aklat na nagustuhan niya. Sa unang pagbabasa niya ay in-eenjoy niya muna upang mabasa at malaman ang ending ng kuwento. Sa pangalawang pagbabasa niya ay maingat na niya itong ginagawa. Sinusuri na niya ang mga karakter, ang dialogue, ang lengguwaheng ginamit, inaaral na niya ang takbo ng kuwento. Sa ganitong paraan ay mas natuto siya at mas lumawak ang kaalaman niya sa pagsusulat ng kuwentong pambata. (Almario, 2011, p. 105).
Isa sa masasabi kong pinakanakaimpluwensiya sa aking pagbabasa at pagsusulat ng kuwentong pambata ay si Severino Reyes. Si Severino Reyes ay kilala sa tawag na Lola Basyang. Ang Mga Kuwento ni Lola Basyang ay isang serye na isinulat ni Severino Reyes na unang lumabas sa Liwayway noong 1925. Siya rin ng unang patnugot ng Liwayway noong itinatag ito noong 1923. Nakuha niya ang pangalang Lola Basyang mula sa kapitbahay na si Tandang Basyang o Gervacia de Guzman na pinagmulan ng mga kuwentong muling isinilaysay ni Severino Reyes para mabasa ng madla. Kung isinalaysay ni Severino Reyes noon ang mga kuwentong bayan at mga kuwento ni Tandang Basyang para sa mga mambabasa noon ay isinalaysay naman muli ni Christine Bellen ang mga kuwento niya para sa mga mambabasa sa panahon ngayon. (Bellen, 2016, p. 47)
Marami akong gustong kuwento na isinulat ni Severino Reyes na muling isinalaysay ni Christine Bellen pero ang kuwentong Rosamistica (Anvil Publishing, Inc, 2004) ang talagang tumatak sa akin. Nabasa ko ang isang rebyu na ginawa ng Doni Oliveros o mas kilala na K.D. Absolutely sa goodreads (“Goodreads,” 2013) at para sa kanya ang Rosamistica din ang pinakanagustuhan niyang kuwento sa mga kuwento ni Lola Basyang na muling isinalaysay ni Christine Bellen. Naantig daw talaga siya sa kuwento at kakaunting libro pa lang ang nagpaparamdam sa kanya ng ganoon. Nag-quote si Doni Oliveros ng isang linya sa bibliya na angkop para sa kuwento, “Blessed are the poor in spirit, for theirs is the kingdom of heaven” (Matthew 5:3). Ayon kay Doni ang balangkas ng kuwento ay hindi naman naiiba sa ibang mga librong pambata pero ang kabuuan ng akda ay talagang pinag-isipan mula sa mga salitang ginamit hanggang sa paraang ng pagguhit nito. Bago ko pa man mabasa ang rebuy ni Doni Oliveros ay parehas na kami ng naramdaman para sa libro, simple lang ang istorya pero may kurot sa puso. Mapabata man o matanda ay siguradong lalambot ang puso kapag nabasa ito. Hindi din nito direktang sinasabi ang aral na mapupulot sa kuwento dahil kusa nitong pinag-iisip ang mga mambabasa sa kung ano ang mensahe na gustong ipaabot ng awtor.
Panahon ng Kastila at Amerikano nabuhay si Severino Reyes kaya halos lahat ng akda niya ay patungkol sa mga karanasan ng mga Pilipino noong panahong iyon. Ginamit niya ang mga nakikita at nararanasan niya sa kanyang paligid bilang inspirasyon upang makapagsulat at makapagpasaya ng tao. Naging libangan ng mga tao noon ang pagbabasa kaya naman ang mga isinulat ni Severino Reyes ang isa sa mga paboritong basahin ng mga Pilipino noon. (Bellen, 2016, p. 50)
Ngayong nasa kolehiyo ako ay mas marami akong bagong manunulat na nakilala, isa na doon si MJ Tumamac o mas kilala sa tawag na Xi Zuq. Bahagi siya ng Kuwentista ng mga Tsikiting (KUTING) at ng Linangan sa Imhaen, Retorika at Anyo (LIRA). Sa ngayon ay may tatlong libro pa lamang si Xi Zuq at ito’y mga premyadong kuwentong pambata na kadalasan ay tumatalakay sa kuwento ng ating mga bayani.
Isa sa mga libro niya na talaga naming nagustuhan ko ay ang Pangkat Papaya (Adarna House, 2015). Ang libro niyang ito ay parang prequel sa kanyang unang aklat na Supremo (Adarna House, 2014) pero kahit hindi mo naman mabasa ang Supremo ay maiintindihan mo naman ang pangalawa niyang aklat. Ang Pangkat Papaya ay tungkol sa isang bata, si Andro at ang kanyang karanasan bilang isang grade 4 na estudyante kasama ang kanyang matalik na kaibigang si Miyo. Nag-umpisa ang kuwento sa isang secret code na nabasa ni Andro sa isang poster para sa club’s day ng paaralan nila. Umikot ang istorya sa paghahanap ni Andro ng sagot kung ano ang secret code na nabasa at sa pagharap niya sa pagsubok sa pagkakaibigan nila ni Miyo. Simple lang ang gustong sabihin ng kuwento, gusto nitong bigyang diin ang pakikipagkaibigan, ang pagiging tapat at ang pakikisama sa ibang tao.
Maganda ang istilong ginamit ni Xi Zuq sa kuwento. Isang talaarawan ang naging inspirasyon niya kaya kapag binasa mo ang libro ay parang nagbabasa ka lang ng diary ng isang bata. Makikita mo at mas maiintindihan ang takbo ng istorya dahil sa istilo niya. Ang mga dayalogo at lengguwaheng ginamit ng awtor ay talagang nakakaengganyong basahin at iisipin mong bata ang nagsulat. Hindi ito typical lang na kuwento ng isang bata tungkol sa karanasan niya sa paaralan, bagong bago ang approach ng akda at light lang ang pagkakakuwento kahit tumatalakay ito ng mga temang mabibigat na para sa mga bata. Masayang basahin ang kuwento at hindi ka agad maiinip, hindi lang para sa mga bata ang mga kuwento, para din ito sa lahat ng edad.
Ang pinakanakaimpluwensiyang manunulat sa akin sa ngayon ay si Edgar Calabia Samar. Iniidolo ko siya dahil sa murang edad ay marami na siyang nakamit sa buhay. Sa edad na 31 ay natapos na niya ang kanyang Ph. D. sa Malikhaing Pagsulat sa Unibersidad ng Pilipinas. Nagtapos din siya ng AB Psychology sa Ateneo De Manila University at kumuha din ng MA sa Filipino sa parehong unibersidad. Nakapaglathala na din siya ng mga nobela at libro sa tula kung saan nakatanggap din siya ng iba’t ibang gantimpala. Karamihan sa mga isinulat niya ay may halong pantasya at may mga kakaibang pangyayari at nilalang na mahirap ipaliwanag. Isa iyon sa mga dahilan kung bakit isa siya sa mga awtor na sinusubaybayan ko. (“Panitikan.com.ph,” n.d.)
Isa sa mga akda niya ay ang Si Janus Silang at ang Tiyanak ng Tabon (Adarna House, 2014). Isang young adult na nobela o nobela na nakasentro sa buhay ng isang kabataan. Ito ang unang young adult ni Egay at naging mapangahas siya sa pagpili ng tema dito. Umikot ang istorya sa pagkahumaling ni Janus, ang pangunahing tauhan, sa isang online game o ang TALA at ang pagkamatay ng mga kabataang naglalaro nito maliban sa kanya. Magkahalong takot at pananabik ang mararamdaman sa pagbabasa ng nobela at talagang mabibitin ka sa dulo kaya’t siguradong aabangan mo ang susunod na libro.
Ayon kay Doni Oliveros sa goodreads, para sa kanya may utak ang kuwento. May substance, may matinong plot, may mensahe. Binanggit din niya na malinis ang pagkakalahad ng mga pangyayari at interesante ang mga karakter (“Goodreads,” 2014). Mapapansing mahilig iinkorpora ni Edgar Samar sa mga alamat at mga nakakatakot o kagila-gilalas na mga nilalang tulad ng tiyanak ang ilan sa mga akda niya. Ayon sa isang panayam sa kanya sa blog na The Enigma of Herself (“The Enigma of Herself,” 2014) ay para sa kanya, ang pagbabalik niya sa mga tauhan ng ating mga alamat ay pagkilala na bukal sila ng pagpapakahulugan, at kung ehersisyo ng pagiging tao ang pagbibigay-kahulugan, ibig sabihi’y tinuturuan siya nitong magpakatao ng mga halimaw o mga nilalang na ito. Nabanggit din niya sa isang panayam naman sa blog na The Library Mistress (“The Library Mistress,” 2014) na marahil naging inspirasyon niya sa iba niyang akda na isa sa pinakahindi malilimutang kuwento niya noong bata siya ay na pinaglaruan umano siya ng tiyanak.
Isang napakamapanlikha at malikhaing tao ni Egay at makikita mo ito sa mga akda niya. Hindi siya natatakot na isulat ang mga nais niya at sa tingin niyang makatutulong at magugustuhan ng mga kabataan.
Hindi lang ang limang awtor na ito ang nakaimpkuwensiya sa akin kung hindi madami pa at siguradong madadagdagan pa sa paglipas ng panahon. Kung naimpluwensiyahan ako ng mga awtor na ito at ng kanilang mga akda ay nais ko ding makaimpluwensiya sa pamamagitan ng mga maisusulat kong akda sa paglipas ng panahon. Hinahangad kong mas dumami pa ang mga kuwentong pambatang mabasa ko sa hinaharap at dumami rin ang mga magsusulat para sa mga bata. Ang sabi nga ni Rene O. Villanueva, “Don’t just dream for yourself, dream big for the industry, for it to truly develop.” 


#BuwanNgMgaAkdangPinoy 2016

Ngayong taon ay naisipan kong gawin tema ang mga librong magagamit ko at makakatulong sa pagbuo ng aking thesis, hinaluan ko din ito ng calligraphy o lettering para naman kahit papaano ay ma-practice ko din ang isa ko pang hobby maliban sa pagbabasa at pagsusulat at maging mas kaayaaya at makatawag pansin ang mga posts ko.

Kuwentong Pambata ang genre na napili ko para sa aking thesis at lima sa mga napili kong libro ay pambata na may malaking impluwensiya sa akin at makakatulong sa aking pagsusulat. Ang apat pa na libro na hindi pambata ay mga librong maaaring malapit sa paksa na gusto kong gawin at mga librong malapit na din sa akin na sa tingin ko ay may maitutulong sa aking thesis, lalo na’t ang lahat ng mga awtor na ito ay may malaking impluwensiya sa aking pagsusulat.

Nalulungkot ako dahil siyam lang ang librong naibahagi ko at kahit marami pa akong gustong i-post ay time won’t permit me ngayong marami na kaming ginagawa sa klase lalo na’t pinag-iisipan ko mabuti ang bawat librong ipopost ko, mula sa pagpili ng libro, pagiisip ng magandang i-lettering at ilagay sa caption. Dahil sa #BuwanNgMgaAkdangPinoy ay mas natulungan ako nito makapili at makapagdesisyon sa kung ano talaga ang papaksain ko sa aking thesis. Mas napadali ang paghahanap at paggawa ko ng mga proyekto namin ngayon sa klase na may kaugnayan sa pagbuo ng aming thesis dahil sa paggawa ko ng mini review at pagkomento ko sa mga librong napili ko.

Nag-enjoy ako sa pagsali ngayong taon dahil marami akong naibahagi sa ibang tao at malaki din ang naitulong nito sa akin. Hindi na ulit ako makapaghintay sa #BuwanNgaMgaAkdangPinoy sa susunod na taon.

Moymoy Lulumboy Ang Batang Aswang

#BuwanNgMgaAkdangPinoy

Hindi ko alam ang tungkol sa kuwentong ito noong nakita ko sa bookshelf ng isang bookstore, pero dahil kuwentong pambata ito at mukhang maganda ang kuwento ay binili ko na. Mahilig ako sa mga kuwentong may magic, fantasy at kaunting kababalaghan kaya naman nakuha nito kaagad ang pansin ko.

Hindi ko pa tapos basahin ang libro pero ngayong binabasa ko ito ay talaga namang hindi ko maibaba. Page turner at kapanapanabik ang bawat eksena. Hindi ganoong ka-unique ang kuwento dahil marami na rin namang kuwento at pelikula na ganito ang tema pero ang kaibahan nito sa nakararami ay napapanahon ang kuwento, siguradong makakarelate ang maraming mambabasa at sumasabay ang kuwento sa pagiging progresibo ng mundo natin ngayon. Simple lang ang mga salitang ginamit, ginawa talaga para sa mga batang mambabasa pero pupuwede rin sa mga matatanda na naghahanap ng kakaibang babasahin.

Mahilig ako sa mga kuwentong may ganitong tema kaya naman sa aking thesis ay balak kong haluan ng mahika o fantasy ang mga kuwentong isusulat ko. Binabalak ko din na haluan ng kaunting nakakatakot na tema pero pinagiisipan ko pa kung itutuloy ko. Kapag natapos ko ang librong ito ay sa tingin ko malaki ang maitutulong nito sa pagbuo ng aking thesis lalo na’t nalalapit ang tema ng aklat sa gustong kong isulat na kuwento. 👍😁

Pangkat Papaya

#BuwanNgMgaAkdangPinoy
Pamagat pa lang ng aklat ay mapapaisip ka na agad kung tungkol saan ang kuwento. Hanggang sa maumpisahan mo ay matatawa ka dahil kahit papaano ay makakarelate ka at magbabalik sa iyo ang mga panahon noong nasa elementary ka pa lang. Walang pinipiling panahon at edad ang kuwento at kahit sino, bata man o matanda ay siguradong magugustuhan ang libro at may matututunan dito.

Napapanahon at nababagay ang kuwento sa mga bata ngayon. Kakaiba ang kuwento at ang paraan ng pagkukuwento. Madaling basahin at kahit pambata ay mapapaisip ka din sa mga susunod na mangyayari. Simple lang ang nais nitong ipahiwatig pero may lalim na gustong ipaunawa sa mga batang mambabasa. Napaka-witty din ng author dahil naisip pa niya ang ganitong kakaibang kuwento. Hindi ko rin masabi kung inimbento lang ito ng may akda o may mga bahagi sa kuwento na nangyari sa totoong buhay. 

Naengganyo ako sa pagbabasa at mas nahikayat na magsulat din ng mga kuwentong pamabata tulad nito.  Maliban sa Pangkat Papaya ay nagustuhan ko din ang naunang aklat ng may akda, ang Supremo. Nagustuhan ko na ginawang parang mini series ng awtor ang kaniyang dalawang aklat na sa iisang mundo lang ito nangyari at umikot sa buhay ni Andro, ang bida sa kaniyang mga kuwento. Aabangan ko pa ang mga susunod na kuwento ng may akda at kung ano pa ang mangyayari sa buhay ni Andro. haha ;)✌